February 21, 2017
Maxim Shalygin

Dit project is ontsprongen uit verschillende bronnen.

Er was allereerst mijn professionele zoektocht, waarbij muzikale schetsen en vormen zich opstapelden.

De eerste ideeën voor dit stuk kreeg ik zeven jaar geleden, toen ik mijn Letters to Anna voor vioolsolo componeerde. Ik begreep dat bepaalde invallen niet bruikbaar waren voor deze partituur: met meer violen zouden ze beter werken. Toen begon ik muzikaal materiaal te verzamelen voor een nieuw stuk. Als ik een requiem van deze of gene componist beluisterde, vroeg ik me altijd af waarom daar maar één Lacrimosa in voorkwam. In mijn beleving is in ieder requiem dit deel het magische brandpunt waarin alle belangrijke ideeën samenkomen. Misschien daarom is het steevast ook het mooiste deel: vol gevoelens van pijn en katharsis. Langzaam maar zeker vormde zich bij mij het plan ook zelf een soort requiem te componeren. In mijn Lacrimosa or 13 Magic Songs streef ik naar een uitkristallisering van mijn eigen schrijfstijl voor strijkinstrumenten. De instrumentatie op zich wordt eenvoudig, maar zal een breed scala aan nog ongehoorde muzikale beelden bieden. Ieder deel zal gewijd zijn aan een specifieke techniek, textuur en emotionele staat (zie hieronder voor een gedetailleerde beschrijving).

Een tweede bron voor dit project ligt in mijn interesse in het thema van de Apocalyps, waarvan we in het dagelijks leven een voorafschaduwing zien. De ziel van de mens wordt leger en leger. Deze ontwikkeling grijpt ook om zich heen in de kunst, die zich ofwel verliest in formalistische zoektochten, ofwel schaamteloos koopwaar fabriceert. Terwijl kunst voor mij een weg is naar waarheid en katharsis, een manier om het existentiële te bereiken. Zoals Andrej Tarkovski zei: ‘Om je een concept van kunst te vormen moet je allereerst antwoord geven op een veel belangrijkere, algemenere vraag: Wat is de zin van ons bestaan? Volgens mij ligt de zin van ons bestaan op aarde in onze geestelijke verheffing. Dus moet de kunst daaraan dienstbaar zijn…’

De Lacrimosa or 13 Magic Songs willen de ziel van de mens aanspreken, zijn emoties opwekken en hem aansporen tot zelfreiniging en vergeving, tot verzoening met de wereld en met zichzelf — tot alles wat ons vandaag de dag in ons leven ontbreekt. Ooit ontstaan als uitvaartmis, behoort het requiem al sinds mensenheugenis over de hele wereld tot de meest geliefde genres in de geestelijke muziek. Verzoening, vergeving en boete voor hun zonden: dat is waar Cherubini en Salieri om baden, die voor zichzelf een requiem schreven. En het moet deze thematiek zijn geweest die het genre in een 20e eeuw vol catastrofes niet alleen redde van de ondergang, maar zelfs tot een nieuwe opleving bracht. Britten, Ligeti, Schnittke en Penderecki drukten ieder in hun requiem het verlangen uit, voor zichzelf de wereld verzoening en vergeving te bereiken.

Het hart van elk requiem is het Dies irae. Van dit deel is, dankzij Mozart, het einde zeker zo bekend geworden als het begin. De afsluitende woorden luiden:

Lacrimosa dies illa

Qua resurget ex favilla

Judicandus homo reus.

Huic ergo parce, Deus:

Pie Jesu Domine,

Dona eis requiem. Amen.

 

Op die dag van tranen rijzen

alle mensen uit hun as en

staan terecht, want zij zijn schuldig.

God, weest u hun toch genadig,

Jezus, onze lieve Heer,

Geef hun vrede, geef hun rust. Amen.

Deze bede om vergeving en verzoening heeft in de muziekgeschiedenis een ongekende weerklank gevonden.

Maar bij alle verschillende versies die er zijn, ontbrak tot dusver een volledig instrumentale variant. In deze meeslepende, originele visie op het genre vervangen violen de menselijke stemmen. Ze klinken nu eens als een smeekgezang, dan als een jammerklacht vol wroeging, en dan weer als gekwinkeleer van vogels. En juist deze afwisseling brengt ons bij de kern van het Lacrimosa — misschien wel de tekst waarin de mens het meest direct bidt tot zijn God om vergeving en genade.

De keuze van zeven violen heeft een sacrale betekenis. Het getal zeven is in alle beschavingen en tijden voorwerp van bijzonder ontzag. In het oude Egypte was dit getal het symbool van het eeuwige leven. De toonladder bevat zeven stamtonen, het spectrum van de beeldend kunstenaar bestaat uit zeven basiskleuren. Het getal zeven vormt in ons leven een rode draad. Zeven is het belangrijkste getal in het christendom: er zijn zeven doodzonden en zeven bedes in het Onze Vader. Belangrijker nog: in het boek Openbaringen zijn het zeven zegels en zeven bazuinen die de Apocalyps aankondigen.

Met dit werk treed ik in een creatieve dialoog, niet alleen met componisten maar ook met geestverwante regisseurs voor wie het thema van de Apocalyps dierbaar was: Ingmar Bergman, Andrej Tarkovski en Lars von Trier.

Dit stuk belooft een uniek muzikaal kunstwerk te worden: een gevarieerde meditatie van een uur voor zeven violen, die mijn verbeeldingskracht in haar ban houdt en die ik wil delen met een groot publiek.

Comments are closed.